
Η Κρήτη, το μεγαλύτερο νησί
της Ελλάδας και το πέμπτο της Μεσογείου, ριζωμένη στο μέσο
του πελάγους, είναι ένας τόπος με πολλές αντιθέσεις. Χαρακτηρίζεται
από συχνές εναλλαγές του τοπίου, πολυμορφία κλίματος, έδαφος
εύφορο και πυκνοκατοικημένο κυρίως στις βόρειες παραλίες
ενώ διαθέτει αρκετά ανεπτυγμένη βιοτεχνία και αναπτυσσόμενη
βιομηχανία.
Από πολύ παλιά αναδείχθηκε ως ένα είδος γέφυρας στο σταυροδρόμι
των τριών ηπείρων, αλλά ταυτόχρονα και κρίκος αλυσίδας των
πολιτισμών που αναπτύχθηκαν στην περιοχή.
Η αρχή της ιστορίας της χάνεται, εκεί που η πραγματικότητα
σμίγει με το μύθο. Ξεκινά
με την ανάπτυξη ενός μεγαλόπνοου πολιτισμού, του Μινωικού
στα μέσα της 2ης χιλιετίας π.Χ. με κεντρικό ήρωα τον ισχυρό
σοφό βασιλιά και νομοθέτη Μίνωα. Γύρω από το όνομα του ιδρυτή
της πανίσχυρης θαλασσοκρατορίας πλέχτηκαν οι μύθοι του Δαίδαλου
και Ίκαρου, του λαβυρίνθου και του Μινώταυρου, του Θησέα.
Οι πολυάριθμες πόλεις με την μνημειώδη αρχιτεκτονική, οι
ανεπανάληπτοι θησαυροί που ήρθαν στο φως με τη αρχαιολογική
σκαπάνη, έδωσαν υπόσταση στις μυθολογικές αναμνήσεις για
τη μοναδικότητα, την ισχύ και τον πλούτο της Μινωικής κοινωνίας.
Ο πολιτισμός αυτός που στα τελευταία στάδιά του εμφανίζεται
σαν ένα αμάλγαμα του Κρητικού και Μυκηναϊκού στοιχείου της
Ηπειρώτικης Ελλάδας, έπαιξε πρωταρχικό ρόλο στη διαμόρφωση
του κλασσικού Ελληνισμού, κυρίως όσον αφορά το μυθολογικό
και θρησκευτικό περιεχόμενο. Σύμφωνα με τη παράδοση, ο Δίας
''πατέρας θεών τε και ανθρώπων'' γεννήθηκε σε κάποιο από
τα σπήλαια της Κρήτης, στο Ιδαίον ή Δικταίο άντρο γνωστά
και από τη Μινωική λατρεία.
Στη συνέχεια της ιστορίας, το νησί άλλαξε επανειλημμένα
αφέντες και δυνάστες. Διαμορφώθηκε σε αξιοζήλευτη Ρωμαϊκή
επαρχία, πέρασε στη βυζαντινή επικράτεια με σύντομη παρεμβολή
των Σαρακηνών πειρατών της Ισπανίας και μετά το 1204
επί Φραγκοκρατίας, πουλήθηκε στους Ενετούς. Η περίοδος της
Ενετικής κατοχής που κράτησε μέχρι τα μέσα του 17ου αιώνα
χαρακτηρίζεται ωστόσο εποχή αναγέννησης, καθώς η βαθιά ριζωμένη
βυζαντινή παράδοση στο νησί εμπλουτίστηκε θετικά με τα Ιταλικά
πρότυπα έκφρασης. Παραγωγικά αποτελέσματα αυτής της σύζευξης,
αποτελούν οι καλλιτεχνικοί, θεατρικοί και λογοτεχνικοί θησαυροί
όπως διατυπώθηκαν στα έργα του Θεοτοκόπουλου
(ΕΛ Γκρέκο) του Κορνάρου και του Χορτάτζη.
Το διάστημα αυτό, μετά το 1669 που
κυριάρχησαν οι Τούρκοι, διαδέχθηκε περίοδος καταπίεσης,
οικονομικής εξαθλίωσης και πνευματικής ξηρασίας.
Θετικό έναυσμα, η αστείρευτη φροντίδα των κατοίκων για
τον ξεσηκωμό και την ελευθερία τους, που αποτολμήθηκε και
καταπνίγηκε πάνω από 400 φορές. Ακατάλητοι παράγοντες εμψύχωσης
η γλώσσα και η θρησκεία, διατηρήθηκαν αναλλοίωτες κατά τη
διάρκεια της Τουρκοκρατίας.
Στους νεότερους χρόνους, η ένωση με την Ελλάδα πραγματοποιήθηκε
το 1912, ύστερα από σύντομη
περίοδο αυτοδιοίκησης που ακολούθησε την οριστική απόσπαση
από την Τουρκία στο τέλος του 19ου αιώνα.
Σήμερα η Κρήτη αποτελεί γενική διοίκηση που χωρίζεται σε
4 νομούς (Ηρακλείου, Λασιθίου,
Ρεθύμνης, Χανίων) αλλά περιλαμβάνει και άλλα μικρότερα νησιά
όπως η Γαύδος το Ελαφονήσι η Ντία, η Σπιναλόγκα, οι Διονυσάδες.
Ο σύγχρονος επισκέπτης θα μπερδευτεί για λίγο μόνο, με
την έντονη αίσθηση του Μινωικού παρελθόντος, της Μεσαιωνικής
Αναγέννησης, της Τουρκικής παρουσίας.
Στη συνέχεια όμως θα γοητευτεί από τη κατάφορτη ιστορική
αλλουχία, θα θελήσει να δει και να μάθει περισσότερα καθώς
το βλέμμα του θα πέφτει πάνω σε ερειπωμένα Μινωικά παλάτια,
υπεράνθρωπα Ενετικά Κάστρα και οχυρώσεις, Τούρκικους φάρους
και τζαμιά. Μέσα στις πολλές πόλεις οι μικροί δρόμοι στις
παλιές συνοικίες, θα φέρουν στη μνήμη την αρχιτεκτονική
διάταξη της Ναπολιτάνικης πολιτείας, εντύπωση που θα διαλυθεί
ξαφνικά από τα απομεινάρια των Τούρκικων μιναρέδων.
Η περιήγηση από τα Μινωικά παλάτια ως το φαράγγι της Σαμαριάς,
από το φοινικόδασος του Βάι ως το Αρκάδι, είναι εξίσου ικανοποιητική.
Παντού έχει κανείς ην αίσθηση μια ξεχωριστής πραγματικότητας
κάτι από την προσωπικότητα του Μίνωα, του Ερωτόκριτου, του
Καπετάν Μιχάλη και του Ζορμπά.